Enkele jaren geleden heb ik veel tijd doorgebracht in de VS. Wat ik zeer heb gewaardeerd waren de ruime openingstijden van de winkels. Niet zelden ging ik na een lange werkdag om 22:00 uur naar een supermarkt om iets te eten te halen. En ook op zondag ging ik gewoon winkelen. Waarom kan dat in Nederland niet?
Nou-ja, inmiddels kan het wel al een beetje. Want sinds kort kennen we opgerekte openingstijden bij een aantal supermarkten. Zo is bijvoorbeeld Albert Heijn in Sittard op doordeweekse dagen tot 20:00 uur en elke zondagmiddag geopend. Dat is al een hele verbetering, als je tenminste in de buurt van een Albert Heijn woont die daadwerkelijk is geopend want nog steeds zijn ze niet allemaal open. En wil je een boek kopen, schoenen, een nieuwe pantalon, doe-het-zelf materialen of gewoon spullen bij de drogist, dan heb je pech. Want verreweg de meeste winkels houden zich nog gewoon aan de oude winkeltijdenwet en sluiten de deuren om 18:00 uur en zijn zondags nooit open.
De eerste winkeltijdenwet dateert van 1930 en presenteert een duidelijke beperking ten aanzien van de openingstijden. Deze wet was bedoeld om eerlijke concurrentieverhoudingen te creëren. Enerzijds tussen gemeenten onderling en anderzijds tussen (grote) winkels met personeel en (kleine) winkels zonder personeel. De openingstijden waren gebaseerd op het kostwinnersmodel waarbij de vrouw tijdens kantooruren kon winkelen terwijl de man aan het werk was.
Het sterk gestegen aantal werkende alleenwonenden en het tweeverdienersmodel hebben het kostwinnersmodel en de daarop gebaseerde winkeltijdenwet in de loop van de jaren echter achterhaald. De behoefte aan winkeltijden buiten de kantoortijden is sterk gegroeid. In 1996 is een nieuwe winkeltijdenwet opgesteld die enigszins is aangepast aan de tijdgeest. In beginsel bepaalt deze wet dat winkels op zon- en feestdagen dienen te zijn gesloten, en dat ze op de overige dagen tussen 06:00 uur en 22:00 uur open mogen zijn. Gemeentes mogen deze openingstijden uitbreiden, bijvoorbeeld met één zondagmiddag per maand. En de laatste paar jaar zien we daadwerkelijk dat een toenemend aantal gemeenten van deze mogelijkheid gebruik maakt. Dit gaat echter niet zomaar: de gemeente moet het gebied waarvoor deze extra openingstijden gelden markeren als toeristisch gebied. Het feit dat dit in een aantal gevallen meer dan twijfelachtig is, laat zien dat de behoefte aan langere openingstijden reëel is en dat gemeenten zich laten verleiden deze behoefte op creatieve wijze in te vullen. Natuurlijk is het veel beter de winkeltijdenwet in overeenstemming te brengen met de werkelijke behoefte en daarom zijn nieuwe voorstellen gedaan en zelfs al deels geïmplementeerd:
- Winkels mogen van maandag t/m zaterdag tussen 06:00 en 22:00 uur geopend zijn.
- De wettelijke winkelsluiting op zon- en (een aantal) feestdagen is opgeheven.
- Gemeentes mogen zelf regels vaststellen die gelden voor de resterende zon- en feestdagen.
Natuurlijk is niet iedereen blij met de ingeslagen weg en het zal duidelijk zijn dat er zowel voorstanders als tegenstanders zijn met verschillende argumenten. Dat blijkt ook uit het feit dat niet reeds nu al alle winkels de ruimere openingstijden hebben ingevoerd. Maar even terug naar een paar feiten:
- Ruimere openingstijden leiden slechts in zeer beperkte mate tot meer werkgelegenheid.
- In de meeste gevallen neemt het aantal arbeidsuren per medewerker enigszins toe.
- Van medewerkers wordt een grotere mate van flexibiliteit verwacht ten aanzien van de werktijden.
- Medewerkers zijn verdeeld positief en negatief over de ruimere openingstijden. Wat voor de een prettig is, is voor de ander ongewenst.
- Werken op zondag blijkt voor een enkele religieuze groepering in strijd met hun geloof.
- Grotere bedrijven zijn doorgaans positief terwijl kleine bedrijven dat meestal niet zijn.
- Grotere bedrijven signaleren een kleine omzetstijging die ten koste van de kleinere bedrijven; kleinere bedrijven zien dus een daling van de omzet.
- Ruimere openingstijden leiden tot iets hogere kosten voor de bedrijven.
- Een serieuze meerderheid van de consumenten staat positief tegenover de uitbreiding van de openingstijden en ervaart die als prettig.
- De totale consumptie neemt niet significant toe.
- Het winkelbezoek wordt meer verdeeld en daardoor vlakt de piekdrukte af. In voorkomende gevallen is dit ook merkbaar aan de afgenomen parkeerbehoefte voor de winkel.
In een 24-uurs economie bepaalt elke winkelier gedurende welke tijden zijn winkel open is. Dat betekent dat hij zijn klant moet kennen en misschien wel met zijn klant in dialoog moet gaan om diens behoeften vast te stellen.
Hoewel nog niet veel bedrijven de ruimere openingstijden hebben ingevoerd, ben ik blij met de ontwikkelingen die ik vooral waardeer vanwege het uitbreiden van de service richting consument. Ik hoop dan ook dat we over niet al te lange tijd ook de stap naar een (bijna) 24-uurs economie maken.