Relaties zijn zelden eenvoudig. In samengestelde gezinnen geldt dat in versterkte mate. Twee volwassen partners brengen niet alleen hun eigen geschiedenis mee, maar ook kinderen die zijn opgegroeid binnen verschillende normen, grenzen en vanzelfsprekendheden. Wanneer die opvoedwerelden samenkomen, ontstaat geen optelsom maar een spanningsveld.
Fundamentele verschillen in opvoedlogica
In veel samengestelde gezinnen botsen twee opvoedlogica’s die elk intern consistent zijn, maar onderling slecht verenigbaar blijken. Aan de ene kant een sterk gedisciplineerde benadering, gericht op structuur, vaste regels, huishoudelijke taken, gehoorzaamheid en voorspelbaarheid. Aan de andere kant een vrijere benadering, waarin autonomie, eigen verantwoordelijkheid, transparantie en geleidelijke blootstelling aan volwassen thema’s centraal staan.
Beide benaderingen zijn rationeel te verdedigen. Het probleem ontstaat niet door de kwaliteit van de opvoeding, maar door de onverenigbaarheid ervan binnen één dagelijkse leefomgeving.
De illusie van neutraliteit
Een veelgekozen uitgangspunt in samengestelde gezinnen is wederzijdse terughoudendheid: partners spreken af elkaars kinderen niet te corrigeren en opvoedkwesties via de eigen ouder te laten lopen. Op papier lijkt dit respectvol en conflictvermijdend.
In de praktijk blijkt deze neutraliteit vaak een illusie. Gedrag blijft zichtbaar, irritaties stapelen zich op en het ontbreken van directe afbakening leidt niet tot rust, maar tot afstand. Problemen verdwijnen niet; ze verschuiven en verharden. Acceptatieproblemen tussen partner en kinderen zijn dan eerder regel dan uitzondering.
Wanneer verschillen structureel worden
In sommige situaties stabiliseert de dynamiek vanzelf zodra kinderen uit huis gaan. Afstand creëert ruimte en maakt herstel mogelijk. In andere gevallen blijven spanningen langdurig bestaan, vooral wanneer een kind langer thuis blijft wonen en dagelijks wordt geconfronteerd met een opvoedklimaat dat fundamenteel botst met wat hij of zij gewend is.
Vermijding wordt dan een overlevingsstrategie. Dat reduceert open conflict, maar vergroot de emotionele schade. Voor de betrokken partner ontstaat een vrijwel onmogelijke positie: kiezen voor het kind of kiezen voor de partner betekent in beide gevallen verlies. Er bestaat geen keuze zonder verstrekkende consequenties.
Relationele schade als bijeffect
Wat vaak wordt onderschat, is dat deze spanningen zelden beperkt blijven tot ouder-kindrelaties. Ze sijpelen door naar de partnerrelatie zelf. Vertrouwen komt onder druk te staan, emotionele afstand groeit en pogingen tot herstel stranden omdat de onderliggende verschillen niet oplosbaar blijken.
Tijdelijke oplossingen – apart wonen, opnieuw beginnen, afspraken herijken – kunnen verlichting bieden, maar lossen het kernprobleem niet op zolang fundamentele opvoedwaarden intact blijven. En in de tussentijd wordt de situatie voor de kinderen en niet beter op.
Een persoonlijke illustratie
Ook in mijn eigen leven heb ik ervaren hoe dergelijke verschillen zich ontwikkelen. Vanuit twee uiteenlopende opvoedlijnen is geprobeerd een werkbare constructie te vinden, met respect voor elkaars kinderen en ouderschap. Dat is niet gelukt. Niet door onwil, maar door de realiteit dat geen van de betrokkenen zijn uitgangspunten fundamenteel kon loslaten zonder zichzelf tekort te doen.
Mijn kinderen zouden nooit hebben geaccepteerd dat door de komst van een nieuwe partner hun vrijheid sterk zou worden ingeperkt. Mijn partner zou op haar beurt nooit hebben aanvaard dat haar normen rond discipline, huishoudelijke verantwoordelijkheid en structuur werden losgelaten. Elke alternatieve keuze had andere, maar even ingrijpende schade veroorzaakt.
Conclusie: soms bestaat er geen goede oplossing, alleen een werkbare volgende stap
Het is verleidelijk om achteraf te spreken over verkeerde keuzes of gemiste kansen. De werkelijkheid is complexer. In sommige samengestelde gezinnen bestaat eenvoudigweg geen oplossing die voor alle betrokkenen rechtvaardig en houdbaar is. Iedere keuze sluit iemand uit of doet iemand tekort.
In ons geval heeft dat ertoe geleid dat we nu niet meer samenwonen. Mijn partner woont in haar appartement, ik in mijn huis. Mijn jongste zoon staat op het punt naar zijn eigen appartement te verhuizen. Daarmee blijf ik alleen achter in een huis dat ooit ruimte bood aan twee volwassenen en vijf kinderen. Dat huis zal ik in de komende twee jaar verkopen om in mijn nieuwe appartement (waarvan de bouw binnenkort start) te gaan wonen.
De tussenliggende periode biedt iets wat er eerder nauwelijks was: tijd en een relatieve vorm van rust. Tijd om niet langer te proberen een complex gezinssysteem te laten functioneren, maar om te werken aan wat de kern is gebleven: de relatie tussen twee mensen. Wij met z’n tweeën. Zonder kinderen, zonder dagelijkse frictie over opvoeding, regels of grenzen.
We houden van elkaar en willen eraan werken te zijner tijd weer samen te gaan wonen. Dat is de basis. Of dat voldoende blijkt, zal de toekomst uitwijzen. Mijn conclusie is niet dat het beter had gekund, maar dat dit – binnen de gegeven omstandigheden – waarschijnlijk het maximaal haalbare was. Dat erkennen is geen falen, maar een nuchtere constatering van wat relaties in samengestelde gezinnen werkelijk vragen.