Demonstreren is een grondrecht. Daar hoeven we niet over te discussiëren. Het is een waardevol middel in een vrije samenleving om onvrede te uiten, aandacht te vragen en misstanden aan de kaak te stellen. Maar zoals bij veel vrijheden zien we dat ook dit recht steeds vaker misbruikt wordt. Wat begint als een demonstratie eindigt te vaak in chaos, vernieling en intimidatie. En dat is geen vrijheid meer, dat is ontwrichting.
We zijn als samenleving doorgeschoten in het idee dat iedereen overal en altijd zijn mening maar mag komen ventileren — ongeacht de gevolgen. Steden worden lamgelegd, snelwegen geblokkeerd, winkels vernield, hulpdiensten gehinderd. En telkens weer horen we dezelfde uitleg: “het is voor een goed doel”. Maar geen enkel doel rechtvaardigt het ondermijnen van de openbare orde of het intimideren van anderen.
Het is tijd dat we demonstreren weer gaan organiseren, niet ontmoedigen. Wie werkelijk iets te zeggen heeft, krijgt daar de ruimte voor. Maar wel binnen kaders. Landelijk zouden twee of drie aangewezen demonstratielocaties moeten worden vastgesteld — goed bereikbaar, afgesloten van woon- en werkverkeer, voorzien van camera’s en toegangscontrole. Wie wil deelnemen, meldt zich vooraf aan, toont zijn legitimatie en weet dat ongewenst gedrag consequenties heeft. Geen willekeurige optochten meer door stadscentra, geen blokkades van vitale wegen, geen “spontane” acties waarbij een groepje relschoppers de toon zet.
Binnen die aangewezen locaties kan alles: spandoeken, toespraken, interviews. De pers moet er ruim baan krijgen. Journalisten kunnen aanwezig zijn, filmen, uitzenden en verslag doen. Zo krijgt de boodschap meer bereik dan ooit. De vrijheid om te spreken blijft — maar niet de vrijheid om te slopen.
Wat mij betreft hoort daar ook bij dat demonstraties alleen nog worden toegestaan als ze een directe relatie hebben met Nederland of met beleid waar Nederland invloed op heeft. Demonstreren tegen Gaza, Rusland, China of een regime aan de andere kant van de wereld is zinloos theater. Dat los je niet op met spandoeken, maar met politiek, diplomatie en journalistiek. Wil je structureel iets veranderen, dan schrijf je een artikel of stap je in de politiek. En als je persé wilt demonstreren, ga dáár dan maar naar toe en demonstreer daar. Bij ons demonstreren moet over ons gaan — over onze wetten, onze keuzes, onze samenleving.
De essentie van vrijheid is verantwoordelijkheid. Zonder dat tweede houdt het eerste geen stand. Daarom moet vandalisme tijdens demonstraties zwaar worden bestraft. Niet met een symbolische boete, maar met voelbare sancties. Wie een auto in brand steekt of andermans eigendommen vernielt, hoort niet meer thuis in het discours over vrije meningsuiting. Die hoort thuis in de rechtszaal. En wie een wetshandhaver of ambulancemedewerker aanvalt, die hoort zelfs in de gevangenis thuis!
We kunnen het recht op demonstratie behouden, maar dan moeten we het herijken. Beheerst, transparant, veilig en handhaafbaar. Niet door willekeur, maar door gezond verstand.
Vrijheid is pas echt waardevol als ze in handen blijft van mensen die weten hoe ermee om te gaan. Vrijheid zonder kader is chaos. Orde zonder vrijheid is tirannie. Daartussen ligt de schakel die we in de praktijk moeten smeden — niet vanuit illusies, maar vanuit realisme.
Wanneer we demonstreren toestaan maar tegelijk tolereren dat men de openbare ruimte kaapt, dan wordt het instrument van vrijheid zelf een wapen tegen de samenleving. En als we de orde draconisch afdwingen zonder ruimte voor protest, dan verliezen we de ziel van democratie.
De balans ligt in een systeem waarin protest ruimte krijgt, maar waarin ook duidelijk is dat misbruik niet wordt getolereerd. In een samenleving die het evenwicht zoekt tussen vrijheid en orde moeten niet de schreeuwers de toon zetten, maar de mensen die bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen voor hun woorden en daden. Niet de relzoekers, maar de woordenzoekers. Niet zij die vernielen, maar zij die verklaren. Dáár ligt de kracht van democratie: bij burgers die weten dat overtuiging pas betekenis krijgt als ze gepaard gaat met fatsoen, rede en respect.
In een tijd waarin polarisatie snel groeit, is ruimte voor verstandige én gereguleerde demonstraties belangrijker dan ooit. Niet als rem op engagement, maar als waarborg dat engagement niet ontspoort. Want wie met vuur speelt, kan de samenleving verbranden — en dan verliest iedereen.
Achtergrondinformatie en verwijzingen:
- Grondwet, artikel 9 (vergadering en betoging)
Zie: https://wetten.overheid.nl/BWBR0001840/ - Wet openbare manifestaties (1988)
Zie: https://wetten.overheid.nl/BWBR0004318/ - AVG / Algemene Verordening Gegevensbescherming (algemene principes voor cameratoezicht en persoonsgegevensverwerking)
Zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32016R0679 - Autoriteit Persoonsgegevens – regels cameratoezicht / biometrie
Zie: https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/cameratoezicht
Zie ook: https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/identificatie/biometrie/gezichtsherkenning - Gemeentelijke bevoegdheden bij openbare orde / demonstraties
Zie: https://www.politie.nl/informatie/regels-voor-demonstraties-en-manifestaties.html