Binnensteden veranderen in hoog tempo. Winkels maken plaats voor horeca, woningen en dienstverlening. Is dat een tijdelijke ontwikkeling of kijken we naar het begin van een volledig nieuwe inrichting van onze steden?
De veranderingen die we al hebben gezien
Er was een tijd dat vrijwel iedere wijk zijn eigen bakker, slager, groenteboer, schoenenwinkel en huishoudzaak had. Veel van deze ondernemingen werden van generatie op generatie overgedragen. De winkelier kende zijn klanten persoonlijk en maakte deel uit van de gemeenschap. Winkelen was meer dan een aankoop doen; het was ook een sociaal moment.
Later veranderde dat beeld. Grotere bedrijven maakten hun opmars. Warenhuizen, winkelketens en supermarkten boden een steeds breder assortiment tegen lagere prijzen. Veel kleine winkels verdwenen. Vooral gespecialiseerde zaken wisten zich nog te onderscheiden door vakkennis, persoonlijke service of een uniek aanbod.
Online winkelen
Rond de eeuwwisseling volgde misschien wel de grootste verandering sinds de opkomst van de supermarkt: de doorbraak van internetwinkels: Wat begon met enkele pioniers groeide uit tot wereldspelers als Amazon en Bol.com. Daarnaast ontstonden talloze online platforms waarop producten rechtstreeks vanuit China worden verkocht. Consumenten kregen toegang tot een vrijwel onbeperkt assortiment, vaak tegen prijzen waarmee een lokale ondernemer onmogelijk kan concurreren.
Online winkelen biedt bovendien iets waar fysieke winkels nauwelijks tegenop kunnen: gemak. Vanuit je stoel bestel je vrijwel alles wat je nodig hebt. Vaak wordt het de volgende dag al thuisbezorgd, soms zelfs dezelfde avond. Je bent niet gebonden aan openingstijden, hoeft geen parkeerplaats te zoeken en hebt binnen enkele minuten toegang tot een aanbod dat geen enkele fysieke winkel ooit kan evenaren. Die ontwikkeling beperkt zich allang niet meer tot elektronica, boeken of kleding. Ook onze dagelijkse boodschappen worden steeds vaker online besteld bij Albert Heijn, Jumbo of Picnic. Voor steeds meer huishoudens is het normaal geworden dat de supermarkt naar hen toe komt, in plaats van andersom.
De veranderende winkelstraat
Het gevolg is zichtbaar in vrijwel iedere stad: Winkelstraten veranderen langzaam van karakter. Waar vroeger etalages vol producten stonden, zien we steeds vaker woningen, restaurants, lunchrooms, cafés en dienstverleners zoals kappers, schoonheidssalons, pedicures, fysiotherapeuten en sportscholen. Functies die zich niet eenvoudig laten digitaliseren blijven bestaan, terwijl de traditionele detailhandel geleidelijk terrein verliest. Dat roept een interessante vraag op: hoe ziet onze binnenstad er over twintig jaar uit? De kans is groot dat de huidige ontwikkeling zich verder doorzet. Producten die zich eenvoudig laten verzenden, zullen steeds vaker online worden gekocht. Tegelijkertijd worden bezorgdiensten sneller, efficiënter en duurzamer. De behoefte om voor een aankoop daadwerkelijk naar een winkel te gaan, zal daardoor verder afnemen.
Fysieke winkels verdwijnen niet volledig, maar hun rol verandert
De winkels die overblijven zullen zich steeds meer richten op beleving, persoonlijk advies, demonstraties, workshops, reparaties en maatwerk. Ze worden plaatsen waar je producten kunt ervaren, uitproberen en vergelijken. De uiteindelijke aankoop vindt vervolgens net zo gemakkelijk online plaats, eventueel direct vanuit de winkel zelf. Ook onze binnensteden zullen hierdoor verder transformeren. Het traditionele winkelgebied maakt steeds meer plaats voor woningen, horeca, cultuur, dienstverlening en recreatie. De stad wordt minder een plek om spullen te kopen en meer een plek om elkaar te ontmoeten, te werken, te ontspannen en te genieten.
Misschien is dat helemaal geen slechte ontwikkeling
Een aantrekkelijke binnenstad draait uiteindelijk niet alleen om winkels. Mensen komen ook voor een goed restaurant, een terras, een concert, een museum, een markt of simpelweg om elkaar te ontmoeten. Door minder ruimte te reserveren voor traditionele detailhandel ontstaat juist meer ruimte voor functies die bijdragen aan de leefbaarheid van de stad. Tegelijkertijd zal technologie het winkelen verder vereenvoudigen. Kunstmatige intelligentie kan consumenten straks helpen bij het vergelijken van producten, het vinden van de beste aanbieding of zelfs het automatisch bestellen van artikelen die opraken. Niet omdat technologie het doel is, maar omdat gemak steeds vaker de doorslag geeft.
De echte uitdaging ligt daarom niet in de vraag óf winkelen verandert. Die verandering is al jaren gaande. De vraag is hoe steden, ondernemers en consumenten zich daarop aanpassen. Misschien moeten we accepteren dat de winkelstraat van vroeger niet meer terugkomt. Niet omdat ze heeft gefaald, maar omdat de samenleving is veranderd. Winkelen was jarenlang de belangrijkste reden om naar de binnenstad te gaan. In de toekomst wordt de binnenstad misschien juist de bestemming zelf.
En misschien is dat wel de grootste verandering van allemaal.