Het Nederlandse onderwijs dwingt kinderen in een keurslijf van gemiddelden en is sterk verouderd. Alleen met flexibiliteit, moderne technologie en leraren die midden in de echte wereld staan, kan het systeem toekomstbestendig worden.
Het Nederlandse onderwijssysteem is blijven steken in de vorige eeuw. Kinderen worden geacht te voldoen aan een fictief gemiddelde, alsof ieder individu naadloos in een mal moet passen. Wie afwijkt – sneller of trager leert, meer begeleiding nodig heeft, of juist extra uitdaging zoekt – wordt al snel een probleemgeval. Het systeem lijkt gebouwd op uniformiteit, terwijl de werkelijkheid juist diversiteit vraagt.
De realiteit is hard. Scholen weigeren kinderen met leer- of gedragsproblemen, of voelen zich niet in staat hen op te nemen. Uit onderzoek van CNV Onderwijs blijkt dat meer dan de helft van de schoolleiders recent nog een kind met speciale behoeften heeft afgewezen. Vanaf het moment dat de Wet passend onderwijs inging, moesten scholen inclusiever worden. In de praktijk kwam daar weinig van terecht. Leerkrachten missen de middelen, de tijd en de ondersteuning. Een enkel kind dat extra aandacht vraagt, kan een complete klas ontregelen. Het is niet verwonderlijk dat veel scholen dit als onhaalbaar bestempelen.
Dat probleem wordt niet opgelost met lapmiddelen. De aangekondigde 50 miljoen euro extra, goed voor slechts 1600 onderwijsassistenten, is een druppel op een gloeiende plaat. Verdeeld over duizenden basisscholen betekent dit nauwelijks verlichting. Terwijl we leven in een tijd waarin technologie, digitale hulpmiddelen en gepersonaliseerd leren ongekende mogelijkheden bieden, wordt nog steeds vastgehouden aan starre methodes, frontaal lesgeven en de illusie van één gemiddeld leerpad.
Hoe het beter kan
Wat nodig is, is radicale flexibilisering. Het onderwijssysteem moet opnieuw worden ontworpen rond het uitgangspunt dat ieder kind een eigen tempo, talent en leerstijl heeft. Dat kan op vier manieren:
- Individuele leerpaden
Met behulp van adaptieve digitale platforms kan ieder kind onderwijs krijgen op maat. Niet langer één lesboek en één tempo, maar persoonlijke trajecten die automatisch meeschakelen met het niveau en tempo van de leerling. Sterke leerlingen raken niet verveeld, zwakkere leerlingen worden niet overvraagd. - De rol van de leraar opnieuw definiëren
De leraar van het oude systeem voldoet niet meer. Te vaak komt hij rechtstreeks uit de schoolbanken om voor de klas te gaan staan, zonder ervaring in de gewone wereld buiten het onderwijs. Dat beperkt zijn geloofwaardigheid en maakt het onderwijs losgezongen van de realiteit. In het nieuwe systeem moet de leraar minder een zender van kennis zijn en meer een coach, begeleider en vertaler van kennis naar de praktijk. Dat vraagt levenservaring, brede oriëntatie en de bereidheid om samen te werken met technologie in plaats van die te wantrouwen. - Flexibele organisatie van klassen
In plaats van vaste jaarklassen kan onderwijs veel flexibeler worden ingericht. Leerlingen bewegen zich door niveaus en modules, niet door leeftijdsgroepen. Daarmee vervalt de druk om exact aan het gemiddelde te voldoen, en ontstaat ruimte om sneller of juist trager door leerstof te gaan. - Slimme inzet van middelen
Extra geld moet niet versnipperd worden over assistenten die nauwelijks verschil maken. Investeer in hoogwaardige digitale leermiddelen, structurele bijscholing van leraren in digitale didactiek én praktijkervaring, en kleinere, flexibeler georganiseerde leergroepen.
De belofte van maatwerk
Onderwijs hoeft geen fabriek te zijn die kinderen gelijkvormig aflevert. Met moderne middelen is het mogelijk maatwerk te bieden, zodat ieder kind – met of zonder leerproblemen – gezien en ondersteund wordt. Dat vraagt politieke moed, bereidheid tot structurele investeringen en vooral: het loslaten van de mythe van het gemiddelde.
Zolang we vasthouden aan het huidige systeem, blijven kinderen vastlopen, leraren overbelast, en de samenleving beroofd van het volledige potentieel van een generatie. Flexibel onderwijs, ondersteund door technologie én door leraren met ervaring in de echte wereld, kan dat tij keren. Niet als luxe, maar als noodzaak.