Vrijwel ongemerkt zijn we eigenaar geworden van steeds minder, terwijl we toegang hebben gekregen tot steeds meer.
Er was een tijd dat we de meeste dingen die we gebruikten ook daadwerkelijk bezaten. De platenkast stond vol lp’s, later cd’s en dvd’s. Software kochten we in een doosje, foto’s bewaarden we in een album en een auto stond voor de deur omdat hij van ons was.
Vandaag ziet de wereld er heel anders uit. We luisteren naar muziek via Spotify, kijken films op Netflix, werken met Microsoft 365 en slaan onze bestanden op in de cloud. Onze navigatie draait online, onze slimme deurbel werkt via een account en steeds meer auto’s zijn geleased in plaats van gekocht. Zelfs kunstmatige intelligentie gebruiken we niet als software die op onze computer draait, maar als een dienst waarvoor we maandelijks betalen.
Op vrijwel ieder terrein verschuift onze samenleving van bezit naar gebruik. Dat lijkt een logische ontwikkeling, maar de gevolgen reiken verder dan we misschien beseffen.
Gemak als drijvende kracht
Die verschuiving is goed te verklaren. Een abonnement is vaak eenvoudig. Je hoeft geen grote investering te doen, hebt altijd de nieuwste versie en onderhoud is meestal inbegrepen. Muziek luisteren is nog nooit zo gemakkelijk geweest. Voor een vast bedrag per maand heb je toegang tot miljoenen nummers. Hetzelfde geldt voor films, software, navigatie, back-ups en talloze andere diensten.
Voor veel consumenten is dat aantrekkelijk. Waarom zou je iets kopen als je het ook kunt gebruiken? Ook voor bedrijven heeft het voordelen. Abonnementen zorgen voor voorspelbare inkomsten en een langdurige relatie met de klant. Op het eerste gezicht lijkt iedereen daarvan te profiteren.
Van eigenaar naar gebruiker
Toch verandert er iets fundamenteels. We worden steeds minder eigenaar van de producten die we dagelijks gebruiken.
Wanneer je stopt met betalen, verdwijnt de toegang tot je muziek. Je software werkt niet meer. Je cloudopslag wordt beperkt. Sommige slimme apparaten verliezen zelfs een deel van hun functionaliteit omdat de online dienst waarop zij zijn aangesloten niet langer beschikbaar is.
Steeds vaker kopen we niet het product zelf, maar slechts het recht om het tijdelijk te gebruiken. Dat lijkt een klein verschil, maar juridisch én maatschappelijk is het enorm.
Die ontwikkeling beperkt zich bovendien niet tot digitale diensten. Auto’s worden steeds vaker geleased. Fietsen zijn beschikbaar via abonnementsvormen. Fabrikanten experimenteren met verlichting als dienst, verwarmingsinstallaties als dienst en zelfs huishoudelijke apparatuur waarvoor periodiek wordt betaald. De producent blijft eigenaar, de gebruiker betaalt voor beschikbaarheid.
De keerzijde van het gemak
Deze ontwikkeling heeft onmiskenbare voordelen. Onderhoud wordt eenvoudiger, producten kunnen gemakkelijker worden hergebruikt en fabrikanten hebben er belang bij dat hun producten langer meegaan. Vanuit duurzaamheid is dat een interessante ontwikkeling.
Tegelijkertijd verschuift de macht steeds verder richting de leverancier. Stel dat je een slimme auto koopt, maar bepaalde functies alleen werken zolang je een abonnement hebt. Of je koopt een printer waarvoor uitsluitend cartridges van de fabrikant mogen worden gebruikt. Of een apparaat dat na enkele jaren niet meer functioneert omdat de leverancier besluit de online dienst stop te zetten.
Ben je dan nog wel eigenaar? Of ben je feitelijk huurder van functionaliteit?
Ook onze manier van denken verandert ongemerkt. Vroeger spaarden we voor iets dat uiteindelijk van ons werd. Tegenwoordig raken we gewend aan maandelijkse bedragen die ongemerkt blijven doorlopen. Eén abonnement lijkt weinig, maar muziek, televisie, software, cloudopslag, beveiliging, AI, sport, nieuws en mobiliteit samen vormen al snel een aanzienlijk maandelijks bedrag. Niet langer vragen we ons af of we iets kunnen kopen, maar of we er nog een abonnement bij kunnen nemen.
Op zoek naar de juiste balans
Deze ontwikkeling is waarschijnlijk niet meer te stoppen. Daarvoor zijn de voordelen simpelweg te groot. Abonnementen bieden gemak, flexibiliteit en zorgen ervoor dat producten en diensten voortdurend kunnen worden verbeterd. Voor veel toepassingen is dat een uitstekende ontwikkeling.
Maar juist daarom is het belangrijk dat we bewust blijven kiezen. Niet alles hoeft een abonnement te worden en niet iedere dienst hoeft afhankelijk te zijn van een leverancier die op elk moment de voorwaarden kan wijzigen. Eigendom biedt nog altijd iets waardevols: onafhankelijkheid. De vrijheid om zelf te bepalen hoe, wanneer en hoe lang je iets gebruikt.
Misschien is de echte uitdaging voor de komende jaren dan ook niet om vast te houden aan het verleden of kritiekloos iedere nieuwe abonnementsvorm te omarmen. De uitdaging is om een gezonde balans te vinden tussen gemak en autonomie.
Want technologie moet ons leven eenvoudiger maken, niet onze afhankelijkheid vergroten. Gemak is een groot goed, maar vrijheid is uiteindelijk meer waard.