De wereld bevindt zich in een structurele fase van instabiliteit. Wat decennialang – zij het imperfect – werd begrensd door internationaal recht, instituties en morele kaders, wordt steeds vaker gedreven door macht, opportunisme en kortetermijnbelang. Dit is geen tijdelijke ontsporing, maar een systemische verschuiving. Ethiek, rechtsstatelijkheid en lange-termijnverantwoordelijkheid maken plaats voor brute macht en eigenbelang.
Oekraïne en Rusland: oorlog zonder moreel kompas
De oorlog tussen Oekraïne en Rusland is het meest zichtbare voorbeeld. Poetin heeft het idee genormaliseerd dat een grootmacht zich het recht kan toe-eigenen om een soeverein buurland te annexeren. Daarmee is een fundament van de internationale orde feitelijk opgeheven. Ook aan Oekraïense zijde bestaan ongemakkelijke realiteiten. Onder Zelensky worden mannen verplicht gemobiliseerd en naar het front gestuurd, ook wanneer zij dat niet willen. Juridisch verdedigbaar in oorlogstijd, moreel uiterst problematisch.
De wijze van oorlogvoering toont een scherp ethisch contrast. Oekraïne richt zich hoofdzakelijk op militaire doelen. Rusland kiest structureel voor aanvallen op burgerdoelen en civiele infrastructuur. Dat is geen nevenschade, maar bewuste strategie. Oorlogsrecht en proportionaliteit zijn daarbij ondergeschikt geraakt aan intimidatie en ontwrichting.
Rusland na de oorlog: een onderschatte maatschappelijke tijdbom
Zelfs bij een militair einde van de oorlog staat Rusland voor een fundamenteel intern probleem. Honderdduizenden, mogelijk richting één miljoen soldaten zullen terugkeren in de samenleving. Veelal laagopgeleid, jarenlang gewend aan geweld, hiërarchie en zeer hoge soldij, keren zij terug naar een economie met laagbetaald en onzeker werk. De kans op PTSS, agressieproblemen, vervreemding, verslaving en maatschappelijke ontwrichting is groot. Historisch gezien zijn dit klassieke patronen bij grootschalige veteranenterugkeer. Rusland beschikt echter nauwelijks over robuuste opvang- en zorgstructuren. Onafhankelijke maatschappelijke organisaties zijn afgebroken, psychosociale zorg is beperkt en het maatschappelijk middenveld is grotendeels uitgeschakeld. Wie deze groep gaat begeleiden en integreren, blijft een open vraag. Daarbovenop volgt vrijwel zeker een nieuw geopolitiek conflict over de wederopbouw van Oekraïne. Het inzetten van bevroren Russische tegoeden ligt voor de hand, maar zal langdurige spanningen tussen Rusland en het Westen veroorzaken. De oorlog kan militair eindigen, maar politiek en economisch doorwoekeren.
Amerika als ontregelende macht
Onder Trump is de VS veranderd in een onvoorspelbare, transactionele actor. Bondgenootschappen zijn gereduceerd tot deals. Oekraïne wordt ingezet als onderhandelingsobject; Rusland krijgt ruimte. Zijn uitspraken over het willen bezitten of kopen van Groenland illustreren dit denken: veiligheid als legitimatie voor territoriale claims. Juridisch onhoudbaar, geopolitiek ontwrichtend, en in strijd met internationaal recht. Ook richting Venezuela worden beschuldigingen geuit zonder verifieerbaar bewijs. Schepen en opvarenden worden gebombardeerd en zelfs de president en diens vrouw worden overvallen en gekidnapt Rechtsstatelijke principes zijn vervangen door retoriek en machtsvertoon.
China en Taiwan: macht met lange adem
China vormt een andere, structurele uitdaging. De druk op Taiwan wordt systematisch opgevoerd. Dit is geen impulsief beleid, maar een langetermijnstrategie. Economische afhankelijkheden, militaire dreiging en politieke intimidatie worden gecombineerd. China opereert geduldig, consistent en zonder interne correctiemechanismen. Dat maakt het gevaarlijker dan impulsieve machtspolitiek: het is berekend, langdurig en moeilijk te stoppen.
Gaza en het failliet van internationale bemiddeling
Het geweld tussen Israël en Hamas in Gaza toont hoe selectief internationaal recht wordt toegepast. Humanitaire principes zijn afhankelijk geworden van geopolitieke voorkeuren. Structurele oplossingen blijven uit; escalatie herhaalt zich. Nu lijkt er vrede te zijn, of op z’n minst een staakt het vuren. Maar zijn er hier ook winnaars of alleen maar verliezers? Los van de vraag ‘voor hoe lang? ‘
Europa zonder vanzelfsprekende bescherming
De VS bouwt de militaire betrokkenheid bij Europa af. Dat is deels terecht: Europese landen hebben jarenlang geprofiteerd van Amerikaanse veiligheid zonder evenredige investeringen. Tegelijk blijkt Europa politiek versnipperd, besluiteloos en traag. Strategische autonomie is vooral een beleidsnotitie, geen realiteit. Het in eigen hand nemen van die bescherming is een moeizame zaak. En daarna komt de vraag of Europa zich ook tegen de VS moet gaan beschermen (…)
Klimaat en milieu: rampen en collectieve ontkenning
Wereldwijd volgen milieurampen elkaar in hoog tempo op: overstromingen, droogte, bosbranden, ecologische collaps. Toch blijven overheden doen alsof het incidenten zijn. Met name de VS heeft onder Trump de internationale klimaatinspanningen afgebouwd. De kloof tussen wetenschappelijke urgentie en politieke actie is structureel geworden en van een bejaarde Trump hoeft niet te worden verwacht dat hij verder kijkt dan de eigen paar jaar die hij nog te gaan heeft.
Binnenlandse erosie: Nederland als symptoom
Ook binnen landen zelf brokkelt bestuurlijke slagkracht af. In Nederland is politieke onmacht inmiddels structureel. Kabinetten vallen, opvolgers blijken niet capabeler en fundamentele dossiers blijven liggen. De stikstofproblematiek is exemplarisch: juridisch onontkoombaar, politiek jarenlang vooruitgeschoven. De woningnood escaleert, terwijl vergunningverlening vastloopt. Tegelijk worden vervuilende sectoren structureel gesubsidieerd: fossiele brandstoffen, staalindustrie, intensieve landbouw. Publiek geld houdt systemen in stand die aantoonbaar onhoudbaar zijn. Daarbovenop komt een overbelast elektriciteitsnet dat de energietransitie afremt, terwijl investeringen en besluitvorming blijven steken in bestuurlijke verlamming. Het patroon is consistent: problemen zijn bekend, oplossingen technisch mogelijk, maar politiek wordt gekozen voor uitstel en symptoombestrijding. Waarbij opgemerkt dat burgers ondertussen steeds meer vanuit direct eigenbelang acteren en ook stemmen. Het besef dat structurele oplossingen offers vragen, lijkt verdwenen. Feitelijk wordt de toekomst van volgende generaties opgeconsumeerd door de huidige.
Macht zonder correctie
Trump werkt actief toe naar concentratie van macht. Poetin is dat stadium al voorbij. Netanyahu ondermijnt instituties en rechterlijke macht. China kent al lang geen effectieve interne correctiemechanismen meer: partij, staat en leider zijn samengevallen. In al deze gevallen verdwijnen checks and balances onder het mom van veiligheid, efficiëntie of nationale grootheid.
Slotbeschouwing
De wereld is niet per ongeluk ontspoord. Zij kiest voor een nieuw evenwicht waarin macht zwaarder weegt dan recht en eigenbelang boven collectieve toekomst. Zolang die keuze niet expliciet wordt herzien, zullen spanningen blijven toenemen – niet als uitzondering, maar als permanente toestand.
Hoe lang nog?